تاریخ درج مطلب:1397/09/08 ساعت:13:24:39 تعداد بازدید: 49

چالش ها و دغدغه های صادرکنندگان زعفران

نویسنده : غلامرضا میری نایب رئیس شورای ملی زعفران

زعفران یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی و صادراتی استان خراسان است که ضمن مزیت‌های اقتصادی بالا برای تولیدکنندگان، از نظر بهره وری اقتصادی، به ویژه از نظر مصرف آب، یکی از کارآمدترین محصولات کشاورزی به شمار می‌رود.

علاوه بر این از میان محصولات صادراتی برخوردار از مزیت نسبی، زعفران به دلیل موقعیت ویژه آن از لحاظ اشتغال زایی در بخش کشاورزی و ایجاد درآمد ارزی قابل توجه، نه تنها برای استان بلکه برای کشور، به عنوان یک گیاه استراتژیک و مهم در اقتصاد تلقی می شود.
خوشبختانه کشاورزی استان با توجه به امکانات و ظرفیت های موجود در زمینه منابع مختلف کشاورزی ،از امکانات ویژه ای برای کشت زعفران برخوردار است. چنان که هم اکنون حدود 125 هکتار در خراسان بزرگ زیر کشت پیاز زعفران بوده و 150 هزار خانوار کشاورز زحمتکش، حدود 400 تن زعفران را تولید می کنند.
با توجه به این که 80 درصد تولید زعفران صادراتی است، باید آموزش های لازم به کشاورزان داده شود تا محصولی باکیفیت و قابل رقابت در بازارهای جهان تولید شود. استفاده از فناوری روز دنیا و دستیابی به ماشین های برداشت گل زعفران و جداسازی کلاله، می تواند در کاهش هزینه تولید و ارتقای کیفیت محصول و نیز توسعه صادرات نقش بسزایی داشته باشد و باید کشاورزان را در این زمینه یاری کنیم.
حال با توجه به توانمندی قابل ملاحظه در بخش تولید و ظرفیت هزار تن بسته بندی دارای مجوز و همچنین با توجه به وجود آزمایشگاه های مجهز برای کنترل کیفی زعفران، به زیرساخت هایی نیاز داریم تا بتوانیم از طریق آن‌ها، ارزش افزوده ایجاد کنیم و تولید زعفران در 22 استان کشور را افزایش دهیم. ارتقای تولید در سال های آینده نیاز مبرم به زیر ساخت هایی دارد تا بتوان از این طریق ارزش افزوده ایجاد کرد؛ از جمله تولید صنایع تبدیلی مانند دارو و لوازم آرایشی بهداشتی، شیرینی و شکلات و تولید نوشیدنی های سالم و مقوی که می توانند جایگزین نوشیدنی های مضر فعلی شوند. همچنین با تقویت و حمایت صادرکنندگان می توان زعفران ایرانی را با برند ایرانی در اقصی نقاط دنیا عرضه کرد و ضمن ایجاد فضای مناسب برای دستیابی به ارزش افزوده، بستر اشتغال زایی قابل توجهی را در سطح استان به وجود آورد.
علاوه بر این نباید از این مهم غافل شد که بزرگ ترین مشکل روز صادرکنندگان زعفران تعهدسپاری برای صادرات است. از آن جا که طی سال های متوالی نرخ پایه گمرکی 1450دلار بوده است، این نرخ هیچ کارایی و نقش تعیین کننده ای برای صادرکننده ندارد و فقط یک ظرفیت آماری برای گمرک محسوب می شود. بنابراین پایین و بالا رفتن قیمت زعفران و ارز برای صادرکننده تفاوتی ایجاد نمی کند و از این رو صادرکننده بی تفاوت از کنار این نرخ پایه گمرکی عبور کرده است. متاسفانه با توجه به بخشنامه های متعدد بانک مرکزی به منظور تعهد سپاری برای برگشت ارز حاصل از صادرات، نرخ پایه گمرکی به بزرگ ترین مشکل پیش روی صادرکنندگان تبدیل شده است، زیرا صادرکننده باید زعفران را به نرخ 750 دلار در بازارهای جهانی عرضه و در مقابل تعهد سپاری برای برگشت، ارز را به مبلغ 1450 دلار امضا کند و پاسخ گو به بانک مرکزی باشد. نکته قابل توجه آن است که اغلب صادرکنندگان زعفران از سال های گذشته به دلیل تحریم های ظالمانه بر کشور، امکان برگشت ارز به کشور را ندارند و زعفران را به صورت ریالی معامله و عرضه می کنند که این روند همچنان ادامه دارد.
مشکل دوم صادرکنندگان برای تعهد پیمان سپاری تفاوت نرخ فروش ارز در بازار و سامانه نیماست؛ به این دلیل که خریداران خارجی در زمان خرید کالا باید دلار را بر مبنای نرخ سامانه نیما - که هر دلار بین چهار تا پنج هزار تومان تفاوت دارد- واگذار کنند. برهمین اساس و با این تفاوت فاحش، نرخ خسارت قابل ملاحظه ای به صادرکننده وارد می شود. در بخشنامه آمده است که صادرکننده می تواند واردات انجام دهد، در حالی که صادرکننده تخصصی در بخش واردات ندارد و از طرفی صادرکننده کالا برای برگشت پولش لحظه شماری می کند تا بتواند بدهکاری هایش را تسویه کند؛ یا این که برای محموله های صادراتی بعدی خرید انجام دهد. بنابراین تمام راه های صادرات اصولی در این عرصه بر روی صادرکننده بسته است و با این رویه صادرکنندگان اصلی که سال ها متحمل زحمت برای ایجاد بازار شده و فضای مناسبی برای عرضه زعفران در 47 کشور دنیا به وجود آورده اند، از این عرصه حذف خواهند شد و در نتیجه صادرات زعفران با کارت های بازرگانی افراد و شرکت های دیگر انجام خواهد شد که در آینده باید در جست و جوی آن ها باشیم تا تعهدات خود را عملی کنند و معلوم نیست که این رویه چه چالش‌های جدیدی را رقم بزند.
از سوی دیگر، با تداوم این رویکرد مسیری را با دستان خودمان برای افراد قاچاقچی باز کرده‌ایم که زعفران ما را از کشور خارج و با برند کشور خودشان در دنیا عرضه کنند و ما باید نظاره گر از دست رفتن بازارها و مشتریانمان باشیم.
با توجه به توضیحاتی که ذکر شد؛ از بانک مرکزی و متولیان امر برای رفع مشکل مطرح شده تقاضای مساعدت و همراهی داریم تا نرخ پایه گمرکی تعدیل و به نرخ روز بازار تعیین شود. همچنین ارز حاصل از صادرات به نرخ روز بازار از صادرکننده خریداری شود. علاوه بر این تاکید داریم که برای حل این مشکل باید جلوی قاچاق و کارت های اجاره ای و یک‌بار مصرف توسط نهادهای نظارتی و متولی گرفته شود.